INTERVIEW DOOR CHRIS VAN CAMP

Op zoek naar G.S. ten huize van Myriam Mestiaen...
6 februari 2004 - Moerbeke-Waas

Setting: Dorpsgezicht met postkaartallure. Zelfs het huis van bovengenoemde is geen gewoon huis. Het heeft een verhaal. Ooit was het een politiebureau waar de champetter geboefte tot de orde riep. Vandaag beteugelt Myriam er haar ongebreidelde creativiteit. Haar motieven vind je op het behang. Eigen symbolen zitten achter lood in glas. Er zijn tekenkamers, muziekkamers, leesplekken, er slingeren orgels rond. De tuin houdt halt bij een watertje. In dit decor figureren ook katten en haar levensgezel, tekenaar Steve.
Ik blader door dikke volumes met tekeningen. Af en toe een aha-erlebnis, bekenden die onverwacht opduiken op onpare dagen. Myriam wacht af. Haar Afrikaans bloed fluistert nieuwe boekdelen in haar oor. Haar instinct weet dat ik ondertussen wel brand van nieuwsgierigheid, dat ik wil weten. Alles eigenlijk... en ook haar huis wil zien. De kamers waar ze dit alles bekokstooft. Maar branden of niet, treiterig scharen we ons eerst rond de kachel. Waar schoorvoetend het kruisverhoor begint...

Vijf jaar zo'n dagboek bijhouden, een teken-dagboek nog wel. Uit welke behoefte begin je daar aan?
MM: Het eerste wat ze je leren op de tekenacademie is een schetsboek te kopen en daarin continu te tekenen. Naast schetsjes tekende ik af en toe gedachten uit over wat er gebeurd was of over wat ik gezien had. In ’92 en ’93 was dat elke dag ‘volle bak’, totdat ik gedaan had met studeren. Toen is dat wat stilgevallen. Uiterst sporadisch was ik er wel nog mee bezig. Ik had de tijd niet meer en dacht ook niet dat het belangrijk kon zijn. Tot ik hier in Moerbeke terechtkwam. Teruggaan naar dat waar je oorspronkelijk creatief mee bezig was heeft ook te maken met een soort van gesetteld zijn. Die regelmaat van dag na dag tekenen is er snel weer ingeslopen.

Je moet eigenlijk elke dag een snapshot maken van één gebeurtenis. Hoe kies je welke gebeurtenis van de dag dat wordt?

Dat is in feite iets heel onbewusts. Het is in zekere zin iets van ‘swinging moods’. Ik kan dat niet sturen. Dat vind ik er wel plezant aan en daarom ben ik het ook blijven doen. Ik was elke keer verrast door wat eruit kwam. Het zit juist omdat ik op het moment dat ik het maak op een nulpunt zit. Anders krijg ik er niets uit. Dat is dan pure concentratie, of mediteren zeg maar. Je bent weg geweest en dat ene moment uit je ervaring komt dan bovendrijven. Ik stel mij daar ook geen vragen bij.
Ik stel me steeds meer vragen. Wat betekent kwart-Tutsi zijn eigenlijk? Myriam is blank maar heeft blond kurkentrekkertjes-haar dat als een boeket uit haar fijne hoofdje springt. Ze lacht veel, vooral haar ogen. Groen priemend door amandelvormige gaatjes. Haar grootmoeder was ‘puur’ Rwandees, haar grootvader koloniaal. Haar moeder braaf opgevoed in Vlaanderen. Ze lijkt op iemand... Romy Schneider! Ik verzeker het je. Sissi heeft Rwanda-roots. Ik roep mezelf tot de orde. Ik kijk blijkbaar iets teveel naar de deur. Zoals je dat met een kat doet die al even aan je deur zit te janken neemt Myriam me mee op ontdekkingstocht door haar fort. Het huis is tijdloos. Daarom valt een computer zo op... ik gebruik hem meteen om het gesprek terug aan te zwengelen.

Je dagboek staat nu op het net. Sinds wanneer kom je daarmee naar buiten of heb je de behoefte om ermee naar buiten te komen?

Ik heb dat op internet gezet, omdat we internet hadden. Punt uit. Op een gegeven moment stond hier een computer. We hadden een eerste aansluiting. Dan zie je vanalles gebeuren op het net. Je ziet andere mensen die hun artistiek talent tonen en dan is het een evidentie van ‘wauw dan moet ik er ook op’. Dan begin je je collectie te scannen en zo is dat ook geëvolueerd met dat dagboek. Ik ben dat blijven doen. Door contact met andere mensen die ook op het net zaten en daar op reageerden, ben ik dat blijven doen. Dat was een stimulans. Die communicatie in de eerste graad vind ik fantastisch.

Moeten mensen je kennen om je tekeningen te kunnen plaatsen en de impact van een gebeurtenis te kunnen inschatten? Loert er een publiek mee over je schouder als je werkt?

Ik moet zeggen dat ik mezelf al af en toe heb gecensureerd. Er zijn uiteindelijk een paar tekeningen die ik toch maar niet online heb gezet.

Over welke tekeningen heb je het dan?

Soms conflicten met mensen. Of conflicten van andere mensen onder elkaar waar ik dan een beschrijving van geef.

Maar die tekeningen bestaan wel?

Jaja, die bestaan wel. Er zijn er dan ook een paar bij waarvan ik denk ‘Ai’. Die bewaar ik wel, maar ik maak ze niet openbaar, want als ik die tekeningen erin zet, zou dat bij bepaalde mensen kunnen ‘pikken’. Het is niets ergs, hoor. Het is gewoon het feit dat er iets over gezegd wordt.

Hoe reageren mensen erop als ze figureren in je dagboek?

Ik heb altijd schrik dat er eens ambras van zal komen, maar dat is nog niet gebeurd.
Ik heb er wel eens voor gevreesd, met een tekening van Mich Van Hautem die stond te zingen in een café in New York. Ik had haar getekend met haar gitarist en ik had er zo bedenkelijk bijgeschreven: “wat zit die daar te doen?”. Iemand had die tekening doorgestuurd naar haar en ik dacht echt: “aiaiai”. Maar ze mailde terug dat ze het fantastisch vond. Ik denk wel dat mensen gevleid zijn dat ze erin komen. Ze kunnen dat ook wel relativeren, omdat het grappig bedoeld is.

Vast niet alleen daarom, denk ik bij mezelf. Myriam heeft iets ontwapenends. Nog voor ze schuldig wordt geacht, verzeker je haar vrijspraak. Alle mysterie ten spijt, kan je haar hoogstens verdenken van zeldzame eerlijkheid. Alle deuren van vele kamers vliegen open. Het is zo'n gezellig nest waarvan je meteen denkt:"hier zou ik ook kunnen aarden". Geen showroom van met zorg geveinsde spontaniteit en welgekozen objecten die pochen over de bewoners zonder iets prijs te geven. Nee, dit is een echte blauwdruk van voorbije dingen en de mensen die hier leven. We zijn in een bureau aanbeland, waar boeken het leeuwendeel uitmaken. Eigenlijk wil je hier met een zaklamp rondlopen en zo alle antwoorden ontdekken. Maar dit gaat vlugger en is veiliger, gezien ik nachtblind ben.Waarom schrijf je de teksten in je dagboek in het Engels?

Ik ben daar in 1999 mee begonnen en alles draaide toen om het millennium. Ik zapte veel op tv en alles was ondertiteld. Ik vond de afstand die je zo creëert wel iets hebben. Die enorme Angelsaksische invloed die de media heeft en voor mij is dat uiteindelijk een beeldtaal geworden. Ik wou dat idee van zappen op tv overnemen.
Het geeft ook het gevoel dat iemand vanuit een andere cultuur Vlaanderen aan het bestuderen is.
Ik heb ook zo’n beetje ‘touche’ met internationale mensen. Ik heb ook een tijdje prints gemaakt van tekeningen en die dan opgestuurd naar de mensen die erop stonden. Er zijn er een paar naar New York gegaan, een paar naar Frankrijk en die hebben mij allemaal briefjes terug gestuurd. Die internationale context blijft een universeel gegeven. Daarom ben ik ooit ook voor een jaar naar Londen vertrokken.

Wat deed je in Londen?
Ik heb auditie gedaan aan de Studio Herman Teirlinck, omdat ik kleinkunst wou doen. Maar dat was njet. Ik klapte gewoon dicht. Ik had er veel voor gedaan, maar het lag mij dus blijkbaar niet. Toen heb ik mijn valies gepakt en ben ik naar Londen gegaan. De West-End, dat was gewoon fantastisch. Ik kwam daar fotografen en schilders tegen. Ik heb er een jaar Engels gestudeerd. Je moest eerst Engels studeren voor je in de scholen binnen kon geraken. Ik heb toen een interview voor stagemanagement afgelegd, een eerste toelatingsexamen zeg maar, voor The Guildhall School. Dat was chique. Je moest al betalen om dat interview te mógen doen. Dan kreeg je ook een rondleiding. Zalen vol kostumering, props... De rockschool zat daar, jazz, opera... alles bijeen. Je kwam er voor een jury te staan en dan moest je weer uitleggen waarom je wou komen. Alles ging goed want ik had mijn Engels diploma, totdat er één iemand vroeg waar ik het geld vandaan zou halen. Ik zei dat ik dat wel zou ‘arrangeren’, maar het inschrijvingsboek ging dicht. Ze wilden cash...Ik was nog geen 21 en dus niet meerderjarig. De Belgische ambassade raadde me aan om toch maar terug naar België te gaan. Dat was een ontgoocheling. Ik ben daarna naar Luik gegaan om beeldende kunst aan de academie te studeren. Daar ben ik wel vijf jaar gebleven. Het inschrijvingsgeld was 500 frank...

We zijn in een kale kamer. Anders dan de anderen. Minder huiselijk en ingevuld. Een soort luchtledige cocon met een grote tekentafel.
Teken je hier je dagboek?

Het laatste jaar doe ik dat wel hier. Het kan soms zijn dat ik een week niets teken. Dan schrijf ik dat op of vraag ik aan Steve wat er de vorige week weer gebeurd was.

Hoe herkenbaar zijn de situaties voor mensen? Denk je dat mensen zich in je werk gaan herkennen?

Toch wel. Vooral die etentjes en de dingen die gebeuren aan tafel. Daar wordt vaak op gereageerd. Mensen vinden zich er wel in terug. Ook domestieke dingen en artistieke dingen. Bijvoorbeeld hoe saai het wel niet is om naar een kunstbeurs te gaan. Daar heb ik ook een paar prentjes over gemaakt. Gewoon de dingen die iedereen doet, hele herkenbare dingen dus.

Ben je de enige die met zo’n vorm van dagboek bezig is? Het is een soort logboek, niet?

Een typisch dagboekformat zou ik niet zeggen. Toen ik er mee buiten kwam, waren er mensen die me op het spoor zetten van anderen die iets in die richting deden. Marc Van den Hoof vertelde mij over de geschilderde dagboeken van Charlotte Salomon. Maar, er zijn er inderdaad niet zoveel.

Denk je dat het een soort van vrouwelijke cartoons zijn? Mannen reageren meer op de omgeving, maken cartoons over actualiteit, terwijl vrouwen meer bezig zijn met hun eigen leefwereld. klopt dat?

Ik denk dat het er wel iets mee te maken heeft. Vrouwen zijn meer met emotie bezig. Ik denk dat het daar een gevolg van is. Maar de reacties van mannen en vrouwen op mijn dagboek zijn wel hetzelfde. Het raakt dus wel de twee ‘volkeren’. Ik weet niet hoe dat komt. Ik heb één keer een reactie gehad van een man, het was waarschijnlijk wel een macho, die het inderdaad te vrouwelijk vond.

Plots staat Steve eeuwig lachend in de kamer. Néé, hij kan die macho niet zijn. Hij is een man, een echte die glundert als zijn madam de aandacht krijgt die ze verdient. Ze zijn een tandem. Dat zie je, hun cadens loopt soepel... dat hoor je.
Ik heb wel het gevoel dat jouw leven en werk niet te scheiden is. Hoe belangrijk is het voor jou dat je partner ook tekent?

Dat is een luxe. Koppels waarvan één van de twee artiest is, hoor je vaak klagen dat ze elkaar niet begrijpen. Je moet elkaar ruimte kunnen geven. Dat probleem hebben wij niet. Soms is het wel teveel. Wanneer je bijvoorbeeld allebei met je kop vol zit en aan niets wil denken. Het is ook een vorm van overleven. Je weet dat als je het niet zou kunnen doen, je allebei ongelukkig zou zijn. Zo zijn wij.
Steve praat niet in woorden. Zijn interventies zijn kleine daden, die maken dat wij naadloos van spoor veranderen. Hij heeft zonet voor de soundtrack gezorgd. Beneden speelt een cd. Een jazzy, wat ijle sound met een nightclub-sfeer. Een vrouwenstem zingt...ik haal ze er niet meteen uit, maar check toch maar even. Ja, het is de cd die in de maak is met songs van Myriam... sterker het is Myriam met haar band in wording...

Je maakt ook muziek. Het lijkt wel alsof je de luxe hebt om je over te geven aan al wat creatief is.

Ik denk ook dat dat een keuze is die je maakt. Je moet je daarvoor openstellen. Ik zoek ook andere creatievelingen op. Ik kan heel erg geboeid zijn door iets wat ik ontdek. Ik wil dan kost wat kost ook contact met die mensen hebben. Dat voedt mij om de volgende stap te zetten.
Iets wat veel voorkomt in je dagboek is jazz. Je bent daar zelf ook mee bezig.
Het heeft dezelfde basis, het reflecteren. Muzikaal is dat niet duidelijk, maar ik werk altijd met motiefjes. Op een bepaalde gemoedsgestemdheid kun je een motiefje plakken of een ritme of een kleur. Dat geeft hetzelfde effect als wanneer je een tekening maakt. Ik ben eigenlijk eerst met muziek begonnen.

Had je een achtergrond die dat stimuleerde of was je een buitenbeentje?

Thuis werden wij bij wijze van spreken uit de zandbak gehaald en naar de muziekschool gebracht. Mijn moeder had op de kostschool gezeten en moest daar ook piano spelen. Zij was ermee gestopt en had daar spijt van. En ik heb ook een nonkel die in de tijd met rock&roll bezig was, maar dat is slecht afgelopen. Ondanks dat heeft mijn moeder ons naar de muziekschool laten gaan. Ik ben uiteindelijk wel de enige die er iets mee doet.

Het boek ligt nog op mijn maag. Daar kan de muziek met hoog Sedergine-gehalte niets aan veranderen. Ik voel het: we gaan het doen. We gaan die boekjes uitgeven. In no time I'll pop the question...
Jij hebt al enkele pogingen ondernomen om je dagboek uit te geven. Waar liep het mis?

Ze bekeken mijn werk en zeiden: “Schoon, maar onuitgeefbaar.” Ze vinden het te artistiek. Ik kan daar wel inkomen. Als je andere dingen bekijkt die gepubliceerd worden, is er inderdaad een verschil. Illustraties zijn meestal een aanvulling bij een artikel, of zijn een stopcomic of een kinderboek of iets dat op actualiteit inspeelt. Maar ik geloof er wel in dat mijn werk zijn weg zal vinden. Eén uitgever zei: allemaal zeer mooi en goed, maar het probleem is "Who the fuck is Myriam G.S Mestiaen?".

Tja, maar als het er ligt, draaien de rollen om. Dan zullen er mensen zijn die hun best doen om in je volgende dagboek te komen.

Dat gebeurt nu al. Ik heb al een kleine selecte fanclub, vooral artistieke mensen. Francky Cane bijvoorbeeld is een bevriend kunstenaar en die doet alles om erin te komen. Ik kan ook niet voorspellen dat wat hij die dag zegt, mij zal raken. Ze mogen springen en op hun kop gaan staan, maar op een gegeven moment zit ik in mijn atelier en dan moet ik uit het niets iets op papier zetten. Zit je erbij of zit je er niet bij, dat is de vraag. Dat vind ik wel geestig.

De avond kabbelt gezellig verder. We praten, drinken wijn. Steve en Myriam wuiven ons uit zoals ze dat in vervlogen tijden deden. Met al de tijd van de wereld, tot je helemaal uit hun gezichtsveld verdwenen bent. Voor mij was de kogel door het politiebureau.
Het resultaat houdt u nu in handen. En ja... het hele gebeuren kwam in haar dagboek terecht.
De wereld van Mestiaen kent geen geheimen. Alhoewel, waar staat die G.S. nu voor?

Chris Van Camp